เอกนิติ
นิติทัณฑ์ประภาศ

เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ ม.ป.ช., ม.ว.ม. (เกิด 17 กันยายน พ.ศ. 2514) หรือ “เอก” เป็นนักการเมืองและข้าราชการสายการคลังของไทย ปัจจุบันดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังในรัฐบาลของอนุทิน ชาญวีรกูล เคยรับราชการระดับสูงในกระทรวงการคลังหลายหน่วยงาน อาทิ กรมธนารักษ์ กรมสรรพสามิต และกรมสรรพากร

เขาเกิดเมื่อวันที่ 17 กันยายน พ.ศ. 2514 เป็นบุตรของอิสสระ นิติทัณฑ์ประภาศ อดีตประธานศาลรัฐธรรมนูญ และผาณิต นิติทัณฑ์ประภาศ อดีตประธานผู้ตรวจการแผ่นดินและอดีตปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี มีพี่น้องรวมถึงรองศาสตราจารย์อิสริยา นิติทัณฑ์ประภาศ บุญญะศิริ อาจารย์ประจำภาควิชาเศรษฐศาสตร์เกษตรและทรัพยากร คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

ด้านการศึกษา เอกนิติสำเร็จมัธยมปลายจากวชิราวุธวิทยาลัย รุ่นที่ 61 จากนั้นจบปริญญาตรีเศรษฐศาสตร์บัณฑิต (เกียรตินิยม) จากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยได้รับทุนจากสมาคมธรรมศาสตร์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ และเคยเป็นเพื่อนร่วมรุ่นกับวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทยคนที่ 22

หลังเรียนจบ เขาเคยสมัครงานภาคเอกชนที่บริษัทเงินทุนหลักทรัพย์ ภัทรธนกิจ แต่เห็นว่างานไม่สอดคล้องกับความสนใจจึงลาออกเพื่อเตรียมสอบเข้ารับราชการ และเริ่มทำงานที่กรมสรรพากรในปี พ.ศ. 2536 เริ่มต้นจากตำแหน่งเจ้าหน้าที่สรรพากรเขตปทุมวัน ก่อนย้ายไปปฏิบัติงานด้านวิชาการที่สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง

ต่อมาเอกนิติสอบชิงทุนรัฐบาลไทยผ่านสำนักงาน ก.พ. และได้รับทุนไปศึกษาต่อที่สหรัฐอเมริกา จนสำเร็จปริญญาโทเศรษฐศาสตร์มหาบัณฑิตจากมหาวิทยาลัยอิลลินอย เออร์แบนา-แชมเปญจน์ และปริญญาเอกเศรษฐศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตจากมหาวิทยาลัยบัณฑิตแคลร์มอนต์

ด้านชีวิตส่วนตัว เขาสมรสกับร้อยแก้ว นิติทัณฑ์ประภาศ (สกุลเดิม อักษรานุเคราะห์) และยังไม่มีบุตร นอกจากนี้ยังเคยเป็นนักกีฬารักบี้ฟุตบอล เคยติดเยาวชนทีมชาติไทย และเคยดำรงตำแหน่งประธานชุมนุมรักบี้ฟุตบอลมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ข้าราชการกระทรวงการคลัง

หลังเดินทางกลับประเทศไทยภายหลังสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอก เอกนิติได้กลับเข้าทำงานที่กระทรวงการคลัง ในหลายตำแหน่งในสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง เช่น ที่ปรึกษาด้านเศรษฐกิจระหว่างประเทศ, ผู้อำนวยการสำนักนโยบายเศรษฐกิจมหภาค จนถึงรองผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง และยังควบตำแหน่งโฆษกกระทรวงอยู่ระยะหนึ่ง จนกระทั่งขยับขึ้นมาดำรงตำแหน่งระดับอธิบดี ในตำแหน่งผู้อำนวยการสำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ เมื่อปี พ.ศ. 2558

จากนั้นเมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2561 เอกนิติได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมสรรพากร ก่อนจะสลับไปดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมสรรพสามิต โดยสลับกับลวรณ แสงสนิท ตั้งแต่เมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2565 ต่อมาในสมัยรัฐบาลแพทองธาร ชินวัตร เอกนิติถูกโยกย้ายอีกครั้ง ไปดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมธนารักษ์ พร้อมกับเป็นประธานกรรมการบริษัท ธนารักษ์พัฒนาสินทรัพย์ จำกัด ตั้งแต่เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2567 ก่อนจะลาออกจากตำแหน่งนี้เมื่อวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2568 โดยปลัดกระทรวงการคลังอนุมัติตามคำขอ และมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้พ้นจากตำแหน่งอย่างเป็นทางการในวันเดียวกัน

เอกชน

เอกนิติเคยเป็นประธานกรรมการและกรรมการทั้งชุดใหญ่และชุดย่อย ในรัฐวิสาหกิจและบริษัทเอกชนหลายแห่ง ซึ่งส่วนใหญ่เป็นบริษัทมหาชนจำกัดที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย เช่น ประธานกรรมการในบริษัท การบินไทย จำกัด (มหาชน), ธนาคารกรุงไทย, ธนาคารธนชาต, บริษัท ข้อมูลเครดิตแห่งชาติ จำกัด รวมถึงเคยเป็นประธานกรรมการบริหารของธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าแห่งประเทศไทย, ประธานกรรมการบริหารความเสี่ยงในธนาคารพัฒนาวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมแห่งประเทศไทย และบริษัทหลักทรัพย์จัดการกองทุน กรุงไทย จำกัด (มหาชน) (KTAM) รวมถึงเคยเป็นกรรมการบริษัทของธนาคารไทยพาณิชย์, บริษัท วิทยุการบินแห่งประเทศไทย จำกัด และบริษัท ไออาร์พีซี จำกัด (มหาชน) โดยตำแหน่งสุดท้ายในบริษัทเอกชนของเอกนิติ ได้แก่ ประธานกรรมการในธนาคารทหารไทยธนชาต และประธานกรรมการบรรษัทภิบาลและความยั่งยืนในบริษัท ปตท.สำรวจและผลิตปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) ซึ่งเขาได้ลาออกจากทั้งสองบริษัทพร้อมกับตำแหน่งอธิบดีกรมธนารักษ์ โดยมีผลตั้งแต่เมื่อวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2568

รัฐมนตรี

วันที่ 6 กันยายน พ.ศ. 2568 อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ได้เปิดตัว สีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว ผู้ถูกเสนอชื่อให้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ, เอกนิติ ในฐานะผู้ถูกเสนอชื่อให้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง และอรรถพล ฤกษ์พิบูลย์ ผู้ถูกเสนอชื่อให้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน ในคณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 65 ทั้งนี้ เป็นไปตามกระแสข่าวที่มีการคาดการณ์ว่าจะมีผู้ที่เข้ามาดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีที่เป็นบุคคลภายนอก หรือบุคคลที่มิได้สังกัดพรรคการเมืองใด ๆ จำนวน 5 คน สามวันต่อมา (9 กันยายน) อนุทินได้ระบุเพิ่มว่าเอกนิติถูกเสนอชื่อให้ดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรีเพิ่มอีกตำแหน่งหนึ่ง โดยกำกับดูแลกระทรวงที่มีผลกับเศรษฐกิจไทยเป็นหลัก เพื่อให้ได้รับการยอมรับและความน่าเชื่อถือในการเจรจากับต่างประเทศเพิ่มขึ้น

ต่อมาเมื่อวันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2568 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเอกนิติเป็นรองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง