‘วิรไท’ เสนอ 4 แนวทางเร่งท่องเที่ยวยั่งยืน รับมือแรงกดดันภูมิรัฐศาสตร์–เศรษฐกิจโลกชะลอ

บนเวทีประชุมใหญ่ “Global Sustainable Tourism Conference 2026” (GSTC 2026) ที่จังหวัดภูเก็ตช่วงปลายเดือนเมษายนที่ผ่านมา ดร.วิรไท สันติประภพ ประธานกรรมการสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) และอดีตผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย ย้ำว่าอุตสาหกรรมท่องเที่ยวจำเป็นต้องเร่งยกระดับความมุ่งมั่นด้านความยั่งยืนอย่างจริงจัง แม้โลกกำลังเผชิญแรงกดดันจากเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์ที่รุนแรงขึ้น

ดร.วิรไท กล่าวปาฐกถาพิเศษหัวข้อ “เราจะสร้างความยั่งยืนที่ยั่งยืนได้อย่างไร ในโลกที่เต็มไปด้วยความท้าทาย?” โดยชี้ว่าโลกปัจจุบันเต็มไปด้วยความผันผวนและความเสี่ยงหลายด้าน ตั้งแต่การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่รุนแรงและเกิดถี่ขึ้น ความเหลื่อมล้ำทางสังคม การเร่งตัวของเทคโนโลยี AI และการเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัลที่กระทบตลาดแรงงานและทำให้ความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัลเด่นชัดขึ้น ตลอดจนสังคมสูงวัยที่กดดันผลิตภาพและฐานะการคลังของหลายประเทศ

ขณะเดียวกัน ความไม่แน่นอนเหล่านี้ยังทับซ้อนด้วยความกังวลเรื่องความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ที่ยืดเยื้อ และความเสี่ยงต่อภาวะเศรษฐกิจชะงักงันแต่เงินเฟ้อสูง (Stagflation) ในหลายภูมิภาค ซึ่งส่งผลให้บางองค์กรเริ่มถอย เช่น กรณีพันธมิตร Net Zero Banking Alliance ที่สั่นคลอนในช่วงปลายปี 2568 รวมถึงบริษัทพลังงานรายใหญ่บางแห่งที่ปรับลดระดับเป้าหมาย Net Zero

ดร.วิรไท ตั้งคำถามสำคัญว่า องค์กรที่มุ่งมั่นด้านความยั่งยืนอย่างแท้จริงจะรักษาและเร่งแรงส่งได้อย่างไรท่ามกลาง “ลมต้าน” ที่แรงขึ้น และจะทำอย่างไรให้ผู้ถือหุ้น คณะกรรมการ พนักงาน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเห็นความจำเป็นในการเดินหน้าวาระนี้ต่อไป

อย่างไรก็ตาม เขาชี้ว่าประวัติศาสตร์มักพิสูจน์ว่า “วิกฤติสร้างโอกาส” เพราะหลังเหตุการณ์ใหญ่ของโลกอย่างวิกฤติการเงิน 2008–2009 โควิด-19 หรือความขัดแย้งระดับภูมิภาค ก็ยังมีหลายบริษัททั้งเล็กและใหญ่เดินหน้าด้านความยั่งยืน เช่น Unilever ที่เปิดตัว Sustainable Living Plan ในปี 2010 เพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมลงครึ่งหนึ่งควบคู่การเติบโตทางธุรกิจ หรือ Patagonia ที่ปี 2022 ผู้ก่อตั้งโอนกรรมสิทธิ์บริษัทให้ทรัสต์และองค์กรไม่แสวงกำไร เพื่อให้กำไรในอนาคตนำไปปกป้องสิ่งแวดล้อม ซึ่งช่วยเสริมความภักดีต่อแบรนด์และความทุ่มเทของพนักงานอย่างชัดเจน

อีกด้าน ผลการศึกษาในปี 2025 ยังพบว่าบริษัทในสหรัฐถึง 87% ยังคงลงทุนด้านความยั่งยืนต่อเนื่อง แม้จะลดการสื่อสารประชาสัมพันธ์ลง แต่กลับนำความยั่งยืนไปฝังในกระบวนการทำงานให้ลึกขึ้น

สำหรับภาคท่องเที่ยว ดร.วิรไท ระบุว่าความต้องการ “การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน” แข็งแรงกว่าที่เคย งานวิจัยหลายชิ้นสะท้อนการเติบโตของเทรนด์อย่างการท่องเที่ยวเชิงฟื้นฟู (Regenerative Tourism) การพักผ่อนเพื่อสุขภาพแบบสงบ (Wellness Quietcation) และการเดินทางแบบคาร์บอนเป็นลบ (Carbon-negative Travel) ขณะเดียวกันนักท่องเที่ยวจำนวนมากเริ่มให้ความสำคัญกับผลกระทบต่อชุมชนและความเชื่อมโยงกับท้องถิ่นอย่างแท้จริง

อย่างไรก็ดี “ช่องว่างระหว่างคำพูดกับการกระทำ” (Say-Do Gap) ยังเป็นโจทย์สำคัญ เพราะแม้นักท่องเที่ยวหลายคนบอกว่าต้องการเดินทางอย่างยั่งยืน แต่กลับลังเลเมื่อราคาสูงขึ้น ซึ่งเขามองว่าเป็นความท้าทายที่แก้ได้ หากผู้ประกอบการร่วมมือกัน

เพื่อไปให้ถึงเป้าหมาย “ความยั่งยืนที่ยั่งยืน” (Sustainable Sustainability) ดร.วิรไท เสนอ 4 แนวทางหลัก ได้แก่

1. การขยายผล (Scale) ยกระดับจากการทำแบบจุดเดียวไปสู่การสร้าง “จุดหมายปลายทางที่ยั่งยืน” (Sustainable Destinations) เพื่อลดต้นทุนและสร้างแรงจูงใจให้นักท่องเที่ยวยอมจ่าย เช่น Green Fins ที่เกาะเต่า โมเดลท่องเที่ยวชุมชนแม่กำปอง ศูนย์อนุรักษ์ช้างภาคเหนือ และความร่วมมือของโรงแรมในพื้นที่หาดกะตะ–กะรน
2. ธรรมาภิบาล (Governance) เน้นบทบาทตัว G ใน ESG ให้มากขึ้น โดยเฉพาะความโปร่งใสและการกำกับดูแลที่ยั่งยืน เพราะหากขาดธรรมาภิบาล ความตั้งใจด้านความยั่งยืนอาจพังทลายภายใต้แรงกดดันการแข่งขัน
3. การบูรณาการเชิงกลยุทธ์ (Strategic Integration) ทำให้ความยั่งยืนเป็นส่วนหนึ่งของกลยุทธ์หลัก วัดผลได้และสร้างคุณค่าทางธุรกิจ ทั้งด้านประสิทธิภาพ ความภักดีต่อแบรนด์ การบริหารความเสี่ยง และความพร้อมต่ออนาคตด้วย AI/ดิจิทัล
4. หัวใจและความตระหนักรู้ (Heart) เติม “สติ” (Mindfulness) ให้คนในองค์กรและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียตระหนักถึงผลกระทบของการตัดสินใจ เพื่อขับเคลื่อนความยั่งยืนให้เดินหน้าได้จริง